Basura: Civilización Urbana ukan imantat qala esquinapa
Jichha pacha markan jakawipanx basura ukanakax inas mä jan uñjkañ amenidad pública ukhamächispa, ukampirus ukax wali wakiskiriwa salud pública ukar uñjañataki ukhamarak sociedad ukan suma irnaqañapataki. Kunjamatixa nayrïri lurawixa basura apthapiwi tuqina, jupanakana utjatapaxa janiwa pachamamaru q’umachañatakiki yanapt’kiti jan ukasti uñacht’ayarakiw refinamiento de gestión urbana ukhamaraki markachirinakan civilidad ukar juk’amp sumaptañapataki.
Nayraqatxa, basuranakax mä jach’a jark’awiwa, ukhamat usunakax jan jilxatañapataki. Jan sum apnaqat qʼañunakajj jankʼakiw bacterias, virus ukat jan walinak utjayaspa, ukhamatwa usunakajj jiljjattaspa. Ciencia tuqit uñt’at basura ukanakax q’añunakar jaljañx wali askinjam ch’amanchaspa, manq’añ q’añunakar yaqha q’añunakamp jan mistuñapataki, ukat pachamamaru q’añuchañ jan walt’awinak jisk’achañataki. Yämas jach’a markanakanx walja jaqinakaw ukankapxi, basura ukanakax chiqaparu jaljaña ukhamarak pachapar jaquntañax salud pública ukat seguridad pública ukanakamp chikaw uñt’ayasi.
Payïri, basura ukanakax civilización urbana ukan directa uñacht’awipawa. Q’uma ukat suma q’uma callinakax walja kutiw mä sistema de recogida de basura suma-desarrollado ukamp askinak jikxatapxi. Kunawsatix markachirinakax basura apnaqañ yatipxi ukhax jan amuyt’asis q’añunakar q’añuchañax wali jisk’achatawa, ukhamat taqpach pachamamax juk’amp sumaptañapataki. Walja markanakaw pachamamaru yanqhachañ ch’amanchapxi ukat recursos reciclaje uka tuqit jaqinakar yatiyañ yapuchapxi, basura clasificados ukanakar jilxatayasa. Aka sutil mayjt’awix civilización social ukan nayrar sartawip uñacht’ayi.
Ukhamaraki, basureros ukanakan lurawipa ukhamaraki apnaqawipaxa, markan apnaqawipan yatiñap uñacht’ayaraki. Material ajlliñkama capacidad planificación ukar puriñkama, uñstawipat qalltasa, frecuencia de limpieza ukar puriñkama, sapa lurawix cientificonakan amuyt’awipawa. Ch’ikhi basureros ukanakan uñstatapax, tecnología IoT ukamp aprovechasa, residuos apthapiñ ukhamarak apañ thakhix juk’amp askiwa, recursos ukanakan eficiencia ukar askinchañataki.
Jisk’a basura ukanakax mä jach’a medida ukhamawa, markan apnaqawipan ukhamarak markachirinakan suma-jakañataki. Basura latanakan lurawip wali askit uñjañax janiw pachamamaru q’umachañatakikikiti jan ukasti mä jan jark’at ajlliwiwa sustentable desarrollo ukataki. Kunawsatix taqinix aka "jan uñjkañ qala esquina" ukar respeto ukamp uñjapxani ukhakiw mayacht'asis mä suma jakañ uta lurañax wakisispa.







